Czynności kontrolno-regulacyjne przy układzie zasilania silnika wysokoprężnego

Najbardziej skomplikowanymi i jednocześnie precyzyjnymi elemen­tami układu zasilania silnika wysokoprężnego są pompa wtryskowai wtryskiwacze. Pompa wtryskowa ma za zadanie dostarczyć do wtryskiwaczy, w zależności od obciążenia i prędkości obrotowej wa­łu korbowego, określoną dawkę paliwa w określonym czasie oraz pod określonym ciśnieniem. Zadanie wtryskiwacza polega na roz­pyleniu tej dawki wewnątrz komory spalania.Pompa wtryskowa i wtryskiwacz pracują przy bardzo wysokich ci­śnieniach, dlatego też dokładność ich wykonania jest bardzo wysoka. Aby zapobiec przedwczesnemu zużyciu tak dokładnie wykonanych czę­ści, olej napędowy dostarczany do pompy wtryskowej powinien być bezwzględnie czysty, bez jakichkolwiek zanieczyszczeń mechanicznych.W niektórych silnikach (JAZ) sekcja tłocząca pompy wtryskowej i wtryskiwacz stanowią jeden podzespół, zwany pompo-wtryskiwaczem.W celu zapobieżenia występowaniu niedomagań układu zasilania sil­nika wysokoprężnego (patrz punkt 2.9) musi on być szczególnie troskli­wie obsługiwany. Zasadnicze czynności wchodzące w zakres obsługi technicznej układu zasilania silników wysokoprężnych można określić następująco.Zapewnienie bezwzględnej czystości paliwa. Paliwo należy nalewać do zbiorników dopiero po odstaniu i przez filtr.Wkłady filtrujące należy przemywać w benzynie lub nafcie, a na­stępnie przedmuchać sprężonym powietrzem (nie używać do czysz­czenia wkładów szczotek drucianych).Zbiornik paliwa powinien być zawsze napełniony przynajmniej do połowy (przy pobieraniu paliwa ze zbiornika opróżnionego już w z/i do układu zasilania zaczynają przenikać zanieczyszczenia osadzające się na dnie zbiornika).Zwracać uwagę na możliwe przecieki paliwa (szczelność) we wszy­stkich połączeniach układu zasilania. Nie należy wyginać zbyt silnie przewodów paliwa, zwłaszcza wysokiego ciśnienia. Uszczelki złącz powinny być prawidłowo założone. Nie należy stosować uszczelek zużytych, lecz mieć zawsze odpowiedni zapas nowych.W określonym czasie (co 350…400 godzin pracy) wymieniać olej w kadłubie pompy wtryskowej i regulatorze. Okresowo sprawdzać poziom oleju w tych podzespołach i w razie potrzeby uzupełniać ubytek oleju.Okresowo (dla nowych wtryskiwaczy nie rzadziej niż co 100…120 godzin pracy) sprawdzać regularność pracy wtryskiwaczy (pompo–wtryskiwaczy), w razie potrzeby przeprowadzić regulację lub wy­mianę.Okresowo sprawdzać urządzenie wtryskowe na wytwarzane przez nie największe ciśnienie.— Okresowo sprawdzać wielkość skoku zębatki sterującej pompy (pompo-wtryskiwaczy) i pracę regulatora.— Zwracać uwagę na zabarwienie gazów spalinowych (dymienie). Należy zaznaczyć, że kierowcy nie wolno samodzielnie wykonywaćregulacji mechanizmów pompy wtryskowej lub wtryskiwacza, a tym bardziej naprawy tych podzespołów (rozbierania). W razie wątpliwości co do stanu technicznego urządzenia wtryskowego kierowca powinien przekazać niedomagający podzespół do zbadania i regulacji przez me­chanika specjalistę. W okresie eksploatacji dopuszczalna jest tylko re­gulacja wtrysku paliwa w określonych granicach oraz odpowietrzanie układu.Obsługa urządzenia wtryskowego w czasie eksploatacji obejmuje jed­nakże zabiegi regulacyjne, które powinny być wykonywane wyłącznie przez specjalnie przeszkolonych i doświadczonych pracowników.Badanie pompy wtryskowej obejmuje sprawdzenie:szczelności zespołu cylinderek — tłoczek i zaworka odcinającego,ustawienia początku wtryskiwania przez sekcje tłoczące pompy,wydajności tłoczenia paliwa przez poszczególne sekcje tłoczące oraz równomierności dawkowania w różnych warunkach pracy pompy,ustawienia zębatki sterującej i regulatora obrotów,— prawidłowości ustawienia samoczynnego przyspieszacza wtryski­wania.Badanie pomp wtryskowych przeprowadza się na stanowiskach (sto­łach) probierczych różnych typów, marek i o różnym zakresie zasto­sowania (pod względem liczby sekcji pomp). Stół probierczy umożliwia pomiar i regulację pompy wtryskowej w zakresie wyżej omówionym, a także badanie wtryskiwaczy. Poza tym na stole można również sprawdzać pompy zasilające pod względem wydajności, podciśnienia ssania i szczelności zaworków oraz oporu przepływu filtrów paliwa i szczelności ich obudowy pod ciśnieniem.Szczelność połączeń układu zasilania wykrywa się najłatwiej podczas przeglądu silnika pracującego na biegu jałowym. Wszystkie wykryte nieszczelności muszą być natychmiast usunięte.Po każdym czyszczeniu filtrów lub pompy zasilającej, doszczelnianiu złączy przewodów, odłączeniu lub wymianie któregokolwiek podze­społu w układzie zasilania albo w urządzeniu wtryskowym (podobnie jak i po dłuższym postoju samochodu, gdy pojazd nie pracował przez kilka dni lub tygodni lub też po wyczerpaniu paliwa w zbiorniku), cały układ zasilania należy od razu odpowietrzyć jeszcze przed próbą roz­ruchu silnika.Odpowietrzanie przeprowadza się przez zluźnienie śrub do odpowie­trzania (najpierw w pokrywie filtru dokładnego oczyszczania, w celu usunięcia powietrza z układu zasilania, a następnie dopiero w obudowie pompy wtryskowej) i przekręcanie wału korbowego silnika rozruszni­kiem. Podczas tego spod śrub do odpowietrzania wypływa paliwo. Od­powietrzanie jest zakończone, gdy wyciekający spod zluźnionych śrub do odpowietrzania olej napędowy nie zawiera już pęcherzyków powie­trza. Należy wówczas z powrotem dociągnąć śruby odpowietrzające.Jeżeli odpowietrzenie układu nie usuwa zaobserwowanych wcześniej niedomagań, należy domniemywać, że przyczyną ich jest zużycie ze­społu cylinderek-tłoczek i w związku z tym należy sprawdzić jego szczelność.Sprawdzenie szczelności zespołu cylinderek-tłoczek pompy wtrysko­wej polega na podłączeniu do króćca sekcji pompy manometru (po zdjęciu zaworka odcinającego) z podziałką do 300 kG/cm2. Następnie zdejmuje się boczną pokrywkę pompy i za pomocą wkrętaka wywołuje szybkie ruchy tłoczka. Po uzyskaniu ciśnienia 200 kG/cm2 należy zmierzyć czas spadku ciśnienia do 100 kG/cm2. Jeżeli czas ten będzie krótszy od ustalonego instrukcją wytwórcy, zespół cylinderek–tłoczek jest zużyty i pompę należy przekazać do naprawy.Ustawienie wyprzedzenia wtryskiwania należy odpowiednio wyregu­lować w razie stwierdzenia zbyt wczesnego lub zbyt późnego początku wtryskiwania. W tym celu należy zluzować śruby regulacyjne sprzęgła nastawnego łączącego wałek napędu pompy wtryskowej z jej wałkiem kułaczkowym, po czym zależnie od potrzeby (przyspie­szenie lub opóźnienie) i kierunku obrotu wałka kułaczkowego prze­sunąć odpowiednio względem siebie połówki sprzęgła nastawnego. Przekręcenie wałków względem siebie o jedną podziałkę odpowiada przyspieszeniu lub opóźnieniu początku wtrysku o 3°, mierząc kątem obrotu wału korbowego.Po ustawieniu właściwego wyprzedzenia wtryskiwania należy z po­wrotem dociągnąć śruby regulacyjne sprzęgła nastawnego.Co pewien okres należy kontrolować wytwarzane przez urządzenia wtryskowe ciśnienie wtryskiwania.Ciśnienie wtryskiwania sprawdza się za pomocą przyrządu zwanego maksymetrem. Przyrząd łączy się z jednej strony do króćca sekcji pompy wtryskowej, a z drugiej do nasadki badanego wtryski-wacza. Paliwo płynie jednocześnie do badanego i kontrolnego wtryski­wacza. Najpierw należy ustalić obrotem głowiczki przyrządu napięcie sprężyny w ten sposób, aby ciśnienie wtryskiwania kontrolnego wtry-skiwacza było większe niż ciśnienie, na które wyregulowany jest kon­trolowany wtryskiwacz. Po takim ustawieniu przy ręcznym pompowa­niu będzie pracować jedynie ten ostatni. Jeżeli następnie będziemy stop­niowo zmniejszać ciśnienie sprężyny przez stopniowe odkręcanie gło­wiczki, to uchwycimy moment rozpoczęcia wtryskiwania przez rozpy­lacz kontrolny przyrządu. Odczytane na podziałce przyrządu ciśnienie bę­dzie więc ciśnieniem wtryskiwania badanego wtryskiwacza.W celu sprawdzenia sekcji tłoczą­cej pompy wtryskowej na wytwa­rzane przez nią ciśnienie przyrząd podłącza się do kontrolowanej sekcji i podpompowując ręcznie paliwo (75 …80 razy na minutę) należy spowodo­wać wzrost ciśnienia W przewodzie ciśnieniowym do wielkości wskaza­nej instrukcją (np. 150 kG/cm2 i wy­żej). Jeżeli wytworzone ciśnienie okaże się mniejsze od nominalnego, wskazywać to będzie na niedo­puszczalne zużycie zespołu cylinder–tłoczek w kontrolowanej sekcji pompy.Przyrządem tym można również zbadać stan techniczny zaworu odci­nającego. W tym celu maksymetr łą­czymy z pompą przez długi przewód ciśnieniowy. Jeżeli zawór jest sprawny, następuje krótkie, energiczne odcięcie wypływu. Wtryskiwanie powolne, wydłużone, z przerwami i mało zdecydowane odcięcie wskazuje na niesprawność zaworu.Pomiar wydajności tłoczenia sekcji tłoczących pompy wtryskowej polega na mierzeniu objętości oleju napędowego wtryskiwanego przez wtryskiwacze wzorcowe w czasie określonej liczby suwów roboczych tłoka. Pomiar wykonuje się przy wysunięciu zębatki sterującej na średnią wydajność (dla pomp BOSCH na 12 mm) oraz przy najwięk­szym wysunięciu zębatki sterującej i prędkości obrotowej wałka kułaczkowego pompy. Po ustaleniu się warunków pracy pompy na stole probierczym przestawia się mechanizm kierujący olej napędowy do naczyń pomiarowych i po wykonaniu przez tłoczek pompy 50 lub 100 (albo więcej) suwów roboczych, przerywa się dopływ oleju (przekręca mechanizm sterowania w położenie neutralne).Ilość oleju napędowego zebranego w poszczególnych naczyniach po­miarowych powinna być jednakowa. W przypadku różnic w poszczegól­nych naczyniach pomiarowych przekraczających 3%, przeprowadza się regulację dawkowania nieprawidłowo działających sekcji tłoczących. Wydajność maksymalna poszczególnych sekcji tłoczących powinna od­powiadać danym wytwórni lub przekraczać je najwyżej o 0,5 cm3.Po wyregulowaniu pompy wtryskowej przy ustawieniu zębatki ste­rującej na dawkowanie średnie, kontroluje się równomierność dawko­wania pompy przy największym wysunięciu zębatki. Różnice w tym przypadku nie powinny przekraczać 5%. Jeżeli różnice są większe, wskazuje to na nieszczelność zaworków odcinających.Pomiar ustawienia regulatora obrotów przeprowadza się w ten sposób, że po uruchomieniu silnika ustawia się zębatkę sterującą w położeniu minimalnej wydajności i pokrętłem zmieniacza prędkości powoli zwiększa się prędkość obrotową wałka kułaczkowego pompy, obserwując zębatkę. Prędkość obrotowa, przy której zębatka sterująca przesunie się pod wpływem działania regulatora, będzie prędkością minimalną ustawienia regulatora.Następnie przesuwa się zębatkę w położenie pełnego dawkowania, po czym pokrętłem zmieniacza prędkości zwiększa się prędkość obroto­wą wałka kułaczkowego pompy, aż do chwili przerwania przez regula­tor podawania paliwa do rozpylaczy.Będzie to maksymalna prędkość obrotowa ustawienia regulatora.Dane otrzymane z pomiaru najmniejszej i największej prędkości na­leży porównać z danymi wytwórcy. Jeżeli dane te różnią się więcej niż o 20 obr/min od danych wytwórcy, przeprowadza się regulację sprężyn regulatora obrotów (zluzowanie lub ściśnięcie sprężyn).Regulacja pompo-wtryskiwaczy. Początek wtryskiwania paliwa do cylindrów przez pompo-wtryskiwacze reguluje się przez ustawienie główek popychaczy na jednakowej wysokości od górnej powierzchni ich kadłubów.Popychacze we właściwym położeniu ustawia się za pomocą specjal­nego sprawdzianu , którego nóżkę wstawia się w otwór gór­nej płaszczyzny pompo-wtryskiwacza. Sprawdzanie przeprowadza się na nagrzanym silniku po zdjęciu pokrywy napędu wtryskiwaczy, za­czynając od pierwszego cylindra silnika przy całkowicie zamkniętych zaworach ssących.W takim położeniu popychacza sprawdzian przy obracaniu go wokół jego osi powinien swą dolną czołową płaszczyzną lekko dotykać górnej płaszczyzny talerzyka popychacza pompo-wtryskiwacza.Jeżeli wysokość popychacza okaże się zbyt duża lub mała, należy od­kręcić przeciwnakrętkę drążka popychacza i wkręcać lub wykręcać drążek z widełek dźwigienki aż do otrzymania właściwego ustawienia popychacza. Następnie utrzymując drążek kluczem, dokręcić drugim kluczem przeciwnakrętkę i jeszcze raz sprawdzić prawidłowość regu­lacji.W podobny sposób należy wyregulować pompo-wtryskiwacze pozo­stałych cylindrów.Przy prawidłowej regulacji dźwigienek zębatek sterujących pompo–wtryskiwaczy, zębatki wszystkich pompo-wtryskiwaczy powinny tak sterować tłoczkami, aby ich krawędzie sterujące znajdowały się w jed­nakowym położeniu w stosunku do kanałków cylinderków, inaczej bo­wiem wtryskiwanie paliwa do poszczególnych cylindrów silnika będzie nierównomierne.Dawkowanie poszczególnych pompo-wtryskiwaczy reguluje się zmie­niając położenie poszczególnych dźwigienek zębatek sterujących, w sto­sunku do odpowiednich pompo-wtryskiwaczy, na wałku sterującym, za pomocą śrub regulacyjnych.Po zdjęciu pokrywy napędu pompo-wtryskiwaczy i pokrywy regula­tora ustala się za pomocą szczelinomierza normalny luz między kołnie­rzem talerzyka sprężyny biegu jałowego i tuleją sprężyny największej prędkości obrotowej regulatora (0,4 mm przy szybkobieżności 800… 900 obr/min) w sposób pokazany na rysunku 1-37.Następnie wykręca się śrubę oporową tak, aby wystawała 16 mm z kadłuba regulatora i odkręca się o 3 … 4 obroty wszystkie śruby regula­cyjne dźwigienek sterujących zębatek. Zębatki powinny swobodnie przesuwać się wzdłuż całej długości skoku pod naciskiem palca. W przy­padku nacinania się zębatek pompo-wtryskiwacz należy wymienić.Ustawić dźwignię regulatora sterowania dawkowaniem paliwa w po­łożeniu największego dawkowania (przytrzymać ręką) i wkręcać dolny (wewnętrzny) wkręt regulacyjny na wałku sterującym do chwili na­głego wzrostu oporu. Zakręcić do oporu górny (zewnętrzny) wkręt regu­lacyjny dźwigienki. Sprawdzić prawidłowość ustawienia dźwigienki sterowania dawkowaniem. Podczas przesuwania dźwigienki nie po­winno wyczuwać się żadnych zacinań.Następnie dźwignię regulatora sterowania dawkowaniem należy prze­sunąć w położenie największych obrotów, a dźwigienki sterowania zę­batką w położenie wyłączenia dawkowania i sprawdzić wysuwanie się zębatki z korpusu pompo-wtryskiwacza (najwyżej 0,5 mm). Nadmierne wysuwanie się zębatki koryguje się zwalniając górny wkręt regulacyj­ny dźwigienki i dociągając dolny. Odłączyć cięgło regulatora od wałka sterującego.Operując odpowiednio wkrętami regulacyjnymi wałka sterującego (górnym i dolnym) regulację przeprowadza się dotąd, aż zębatka będzie wysuwać się na odległość 21,6 mm.Po regulacji (podobnie postępujemy z dźwigienkami sterowania daw­kowaniem pompo-wtryskiwaczy dla pozostałych cylindrów silnika) na­leży założyć pokrywę napędu pompo-wtryskiwaczy i regulatora, a na­stępnie połączyć cięgło dźwigni regulatora.Jakość regulacji sprawdza się po uruchomieniu silnika na podstawie stopnia nagrzewania się króćców rur wydechowych. Jeżeli którykol­wiek z nich ma wyższą temperaturę niż pozostałe, wskazuje to na zwiększone dawki paliwa w danym cylindrze. W takim przypadku na­leży dla tego cylindra wykręcić nieco regulacyjny wkręt dolny i do­kręcić górny.Regulację biegu jałowego przeprowadza się w ten sposób, że po zdję­ciu kołpaka wkręta regulacji biegu jałowego i po odkręceniu przeciw-nakrętki śruby oporowej regulatora wykręca się śrubę z kadłuba na tyle, aby wielkość wysunięcia (mierzy się linijką) wynosiła 16 mm. Następnie zwalniając przeciwnakrętkę wkręta regulacyjnego i urucha­miając silnik należy ustawić dźwignię sterowania dawkowaniem w po­łożeniu minimalnego dawkowania. Prędkość obrotową wału korbo­wego sprawdza się obrotomierzem. Powinna wynosić 400… 500 obr/min. W celu zwiększenia obrotów wkręt regulacyjny wkręca się, a w celu zmniejszenia — wykręca się. Po uzyskaniu właściwej pręd­kości obrotowej wału korbowego na biegu jałowym dokręca się prze­ciwnakrętkę. Sposób regulacji biegu jałowego silnikaW dalszym ciągu dokręca się wkręt oporowy aż do zwiększenia obro­tów o 20 … 30 na min i w takim położeniu ustala się go przeciwnakrętką. Na tym regulacja jest skończona.Po przebiegu 10 … 12 tys. km, a także w razie nieprawidłowej pracy, pompo-wtryskiwacze wykręca się z silnika i sprawdza ich szczelność, jakość rozpylania i ciśnienie początku wtryskiwania.Jeżeli wtryskiwacz jest sprawny, to strugi rozpylanego paliwa są proste i równomierne ze wszystkich otworków bez tworzenia się kropel płynnego paliwa.Po umocowaniu pompo-wtryskiwacza w przyrządzie, którego sche­mat pokazano na rysunku 1-39, połączeniu przewodu paliwa od pompy ręcznej i odpowietrzeniu pompo-wtryskiwacza należy wyciągnąć zę­batkę sterującą (47 mm od skrajnego położenia, aby zakryć obydwa ka­naliki cylinderka), a następnie nacisnąć dźwignią popychacz pompo–wtryskiwacza.Dźwignią pompy ręcznej wytwarza się ciśnienie paliwa 35… 40 kG/cm2, zamyka się zawór pompy i w ciągu 50… 60 sekund obserwuje się wskazania manometru. W tym czasie ciśnienie nie powinno spaść niżej niż 20 kG/cm2. Jeśli spadek ciśnienia jest większy, trzeba spraw­dzić za worek odcinający.W celu sprawdzenia zaworka odcinającego należy zwolnić dźwignię napędu pompo-wtryskiwacza, przy czym tłoczek pompo-wtryskiwacza powinien zająć położenie, w którym oba kanaliki cylinderka byłyby otwarte. Następnie dźwignią pompuje się paliwo do pompo-wtryskiwa­cza, obserwując jednocześnie manometr. W chwili otwarcia zaworka odcinającego nastąpi nagły spadek ciśnienia. Zaworek powinien otwie­rać się przy ciśnieniu 35 … 50 kG/cm2. Jeżeli otwiera się przy zbyt niskim ciśnieniu, wymienia się zaworek.W razie niezadowalających wyników badań pompo-wtryskiwacz na­leży oddać do naprawy.

Comments

comments