Normalne zużycie części

Normalne zużycie części samochodu jest przede wszystkim skutkiem tarcia mechanicznego między współpracującymi ze sobą powierzchnia­mi części, w wyniku czego tracą one swoje pierwotne wymiary i kształ­ty geometryczne. Zużycie to uwidacznia się wzrastaniem luzów między współpracującymi częściami.Wielkość i szybkość zużycia*) poszczególnych części zależą od róż­nych czynników, jak np.: rodzaj i charakter tarcia, naciski jednostkowe i prędkość poślizgu powierzchni względem siebie, temperatura pracy, warunki smarowania, kształt i jakość pracujących powierzchni, fizyko–chemiczne własności materiału i inne.Ogólnie można wyróżnić trzy zasadnicze rodzaje zużycia części: me­chaniczne, zmęczeniowe i chemiczne.Zużycie mechaniczne polega na wzajemnym ścieraniu powierzchni części współpracujących ze sobą ślizgowo. Intensywność i charakter zużycia mechanicznego kształtują się zależnie od warunków pracy tych części. Zależnie od chwilowego lub okresowego wpływu rozmaitych czynników zarówno szybkość, jak i sposób zużywania się części mogą zmieniać się w dość rozległych granicach.Niektóre części samochodów tracą przydatność wskutek tzw. zmęcze­nia materiału. Zużycie tego rodzaju polega na powstawaniu zmian strukturalnych w głębi materiału, w następstwie długotrwałego od­działywania zmiennych obciążeń zewnętrznych. Wspomniane zmiany strukturalne z biegiem czasu pogarszają coraz bardziej własności me­chaniczne materiału, powodując np. zanik sprężystości (słabnięcie) sprę­żyn) zaworów lub resorów, łuszczenie się pracujących powierzchni pa­newek, odpryskiwanie nawęglonej warstwy z utwardzonych powierz­chniowo zębów kół zębatych i inne.Zużycie chemiczne lub raczej korozyjne polega na chemicznym dzia­łaniu na pracujące powierzchnie poszczególnych części kwasów orga­nicznych i nieorganicznych, znajdujących się w olejach lub smarach, albo też powstających wskutek łączenia się tlenków (produkty spala­nia) węgla i siarki z parą wodną, skraplającą się np. podczas ochła­dzania się spalin przenikających do skrzyni korbowej silnika.Części współpracujące powinny mieć zapewnione właściwe warunki pracy nie sprzyjające przedwczesnemu zużyciu. Przede wszystkim części powinny być odpowiednio smarowane i chłodzone, a ponadto chronione przed możliwością przedostania się między nie stałych ciał obcych (np. piasku, cząstek metalu itp.), co znacznie przyspiesza zu­życie.Aby mechanizm lub zespół samochodu mógł prawidłowo pracować, wszystkie jego części składowe powinny być odpowiednio wzajemnie dopasowane. Dotyczy to zwłaszcza wielkości luzów promieniowych lub poosiowych między pracującymi powierzchniami części poruszających się względem siebie. Bezpośrednim skutkiem zużycia tego rodzaju części jest nieustanne zwiększanie się luzów, które wskutek postępują­cego procesu zużycia mogą po pewnym czasie przekroczyć dopuszczalne wielkości graniczne. Aby przedłużyć czas pracy mechanizmu bez na­prawy, w konstrukcji wielu zespołów samochodu stwarza się możli­wości regulacji luzów przez przesuwanie współpracujących ze sobą części. Luzy w wielu mechanizmach reguluje się bez ich rozbierania, przy czym regulacja taka jest możliwa jednak tylko w pewnych gra­nicach.Zaniedbanie zmniejszenia zbyt dużych luzów przez regulację lub naprawę jest karygodnym niedopatrzeniem. W miarę zwiększania się luzów coraz gwałtowniej wzrasta szybkość zużywania się części, co może doprowadzić do poważnych uszkodzeń, a nawet do zniszczenia mechanizmu.Sposób zwiększania się luzów między współpracującymi częściami zależnie od czasu pracy mechanizmu ilustruje przykładowo rysunek 1-3, przedstawiający schematycznie przebieg zużywania się łożyska ślizgowego.Najpierw, w tzw. okresie docierania, znaczna początkowo intensyw­ność zużycia części coraz bardziej się zmniejsza. W okresie tym współ­pracujące powierzchnie czopa oraz panewki dogładzają się wzajemnie i ostatecznie dopasowują do siebie.Po dotarciu się pracujących części następuje okres eksploatacyjnego zużycia, podczas którego intensywność zużywania się panewek i czopa jest niewielka, a luz między nimi powiększa się prawie wprost propor­cjonalnie do czasu pracy łożyska. Kiedy rosnący z wolna luz łożyska dochodzi do granicznej wielkości dopuszczalnej, intensywność zużywa­nia się czopa i panewki zaczyna wzrastać.Łożysko jest wówczas już całkowicie zużyte i należy je naprawić. W razie dopuszczenia łożyska do dalszej pracy, po przekroczeniu grani­cznej wielkości nadmierny luz między panewką i czopem wzrasta coraz szybciej, co w krótkim czasie może spowodować zupełne zniszczenie łożyska.Szkodliwe skutki tarcia mechanicznego mogą być ograniczone przez odpowiednią konstrukcję części i mechanizmów, właściwy dobór mate­riałów tych części, nadanie odpowiedniego stopnia gładkości pracu­jącym powierzchniom oraz odpowiednie smarowanie.

Comments

comments